Ο Cimabue θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της μεσαιωνικής ιταλικής ζωγραφικής και ένας από τους καλλιτέχνες που άνοιξαν τον δρόμο προς την Αναγέννηση. Το πραγματικό του όνομα ήταν Cenni di Pepo και έζησε κατά τον 13ο αιώνα στην Ιταλία. Αν και πολλά στοιχεία για τη ζωή του παραμένουν περιορισμένα, το έργο του είχε τεράστια σημασία για την εξέλιξη της δυτικής τέχνης. Ο Cimabue αποτέλεσε συνδετικό κρίκο ανάμεσα στη βυζαντινή παράδοση και τη νέα, πιο φυσική και ανθρώπινη προσέγγιση που αργότερα θα αναπτυχθεί πλήρως στην Αναγέννηση.
Την εποχή του Cimabue η τέχνη επηρεαζόταν έντονα από τη βυζαντινή ζωγραφική. Οι μορφές παρουσιάζονταν συχνά επίπεδες, αυστηρές και χωρίς ιδιαίτερη κίνηση ή συναισθηματική έκφραση. Οι εικόνες είχαν κυρίως θρησκευτικό χαρακτήρα και στόχος τους ήταν να μεταδώσουν πνευματικότητα και ιερότητα. Ο Cimabue, παρόλο που διατήρησε αρκετά στοιχεία της βυζαντινής παράδοσης, άρχισε να εισάγει μεγαλύτερη φυσικότητα, πιο ρεαλιστικές στάσεις και ανθρώπινα συναισθήματα στις μορφές του.
Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της τέχνης του ήταν η προσπάθεια να δώσει όγκο και ζωντάνια στις ανθρώπινες μορφές. Οι φιγούρες του δεν φαίνονται πλέον τόσο άκαμπτες όσο στα παλαιότερα έργα της μεσαιωνικής τέχνης. Οι εκφράσεις, οι κινήσεις και η απόδοση των ρούχων αποκτούν μεγαλύτερη φυσικότητα. Αυτή η αλλαγή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική γιατί προετοίμασε το έδαφος για τους μεγάλους καλλιτέχνες της Αναγέννησης.
Ο Cimabue ασχολήθηκε κυρίως με θρησκευτικά έργα, καθώς η Εκκλησία ήταν ο βασικός προστάτης της τέχνης εκείνη την περίοδο. Δημιούργησε τοιχογραφίες, ψηφιδωτά και μεγάλες ζωγραφικές εικόνες για εκκλησίες και καθεδρικούς ναούς. Οι πίνακές του είχαν σκοπό να εμπνέουν πίστη και πνευματικότητα, αλλά ταυτόχρονα έφερναν μια νέα αίσθηση ανθρωπιάς και συναισθηματικής έκφρασης.
Ένα από τα πιο γνωστά έργα του είναι το Santa Trinita Maestà. Το έργο παρουσιάζει την Παναγία καθισμένη σε θρόνο κρατώντας τον Χριστό, περιτριγυρισμένη από αγγέλους. Παρόλο που διατηρεί τη χρυσή φόντο και τη βυζαντινή αισθητική, οι μορφές αποκτούν μεγαλύτερη αίσθηση όγκου και φυσικής παρουσίας. Οι πτυχώσεις των ρούχων και οι εκφράσεις των προσώπων δείχνουν τη νέα καλλιτεχνική κατεύθυνση που προσπαθούσε να αναπτύξει ο Cimabue.
Ιδιαίτερα σημαντικό έργο του είναι και ο Crucifix of Santa Croce, που βρίσκεται στη Basilica di Santa Croce. Ο σταυρός αυτός θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της μεσαιωνικής ζωγραφικής. Ο τρόπος με τον οποίο απεικονίζεται ο Χριστός είναι πιο ανθρώπινος και εκφραστικός σε σχέση με προηγούμενα έργα της εποχής. Το σώμα αποδίδεται με μεγαλύτερη φυσικότητα και η έκφραση του πόνου γίνεται πιο έντονη και συγκινητική.
Ο Cimabue έδωσε μεγάλη σημασία στο συναίσθημα και στην ανθρώπινη διάσταση των θρησκευτικών σκηνών. Μέχρι τότε, πολλές εικόνες λειτουργούσαν περισσότερο συμβολικά και λιγότερο συναισθηματικά. Ο ίδιος προσπάθησε να δημιουργήσει μεγαλύτερη σύνδεση ανάμεσα στον θεατή και τις μορφές του έργου. Αυτή η νέα προσέγγιση επηρέασε σημαντικά την εξέλιξη της ιταλικής ζωγραφικής.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της τέχνης του ήταν η χρήση του φωτός και των χρωμάτων. Παρόλο που τα έργα του διατηρούν τη χρυσή βυζαντινή αισθητική, οι μορφές αρχίζουν να αποκτούν σκιάσεις και πιο φυσικές αποχρώσεις. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται αίσθηση βάθους και τρισδιάστατης παρουσίας. Οι τεχνικές αυτές αποτέλεσαν σημαντικό βήμα προς τον ρεαλισμό της Αναγέννησης.
Ο Cimabue εργάστηκε επίσης στις τοιχογραφίες της Basilica of Saint Francis of Assisi, ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ιταλίας. Οι τοιχογραφίες αυτές παρουσιάζουν σκηνές από τη ζωή του Αγίου Φραγκίσκου και άλλες βιβλικές ιστορίες. Παρόλο που ορισμένα μέρη έχουν καταστραφεί με το πέρασμα των αιώνων, τα έργα αυτά εξακολουθούν να θεωρούνται εξαιρετικά σημαντικά για την ιστορία της τέχνης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο Cimabue θεωρείται δάσκαλος του Giotto di Bondone, ο οποίος αργότερα θα εξελίξει ακόμη περισσότερο τον ρεαλισμό και τη φυσικότητα στη ζωγραφική. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Cimabue ανακάλυψε τον νεαρό Giotto ενώ ζωγράφιζε πρόβατα πάνω σε πέτρες και εντυπωσιάστηκε από το ταλέντο του. Αν και η ιστορία αυτή ίσως έχει μυθικό χαρακτήρα, δείχνει τη στενή σύνδεση ανάμεσα στους δύο καλλιτέχνες και τη σημασία του Cimabue ως δασκάλου.
Η επιρροή του Cimabue στην τέχνη υπήρξε τεράστια, παρόλο που συχνά επισκιάστηκε από τον Giotto και τους μεταγενέστερους καλλιτέχνες της Αναγέννησης. Χωρίς τις καινοτομίες του στη μορφή, στο συναίσθημα και στον ρεαλισμό, η εξέλιξη της ιταλικής ζωγραφικής ίσως να ήταν διαφορετική. Ο ίδιος αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο βήμα προς μια τέχνη πιο ανθρώπινη, φυσική και εκφραστική.
Σήμερα τα έργα του εκτίθενται σε σημαντικά μουσεία και εκκλησίες της Ιταλίας. Πολλοί επισκέπτες ταξιδεύουν στη Florence και την Assisi για να γνωρίσουν από κοντά το έργο του και να παρατηρήσουν την εξέλιξη της μεσαιωνικής τέχνης προς την Αναγέννηση. Οι πίνακές του αποτελούν πολύτιμα κομμάτια της πολιτιστικής κληρονομιάς και δείχνουν τη μετάβαση από τη βυζαντινή παράδοση στον ευρωπαϊκό ρεαλισμό.
Ο Cimabue κατάφερε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες απεικόνιζαν τον άνθρωπο και το συναίσθημα. Μέσα από τα έργα του δημιούργησε μια νέα καλλιτεχνική γλώσσα που συνδύαζε τη θρησκευτική πνευματικότητα με τη φυσικότητα και την ανθρώπινη έκφραση. Η συμβολή του στην ιστορία της τέχνης παραμένει τεράστια και η κληρονομιά του συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη μεσαιωνική και αναγεννησιακή ζωγραφική.
